René Redzepi, chef en oprichter van het wereldberoemde Deense driesterrenrestaurant Noma, vertrekt. "In het belang van het team doet hij een stap terug", laat de topchef weten in een persoonlijk bericht op Instagram. Zijn positie is onhoudbaar geworden na de storm van kritiek – volgend op berichten over fysiek en mentaal geweld en uitbuiting in zijn keuken – die in de afgelopen 4 weken over hem heen is gekomen.
De positie van Redzepi (48) was in korte tijd onhoudbaar geworden. Het besluit volgt na een maand vol nieuwe getuigenissen over wangedrag, protesten voor de deur bij zijn nieuwe pop-up in Los Angeles en de dreiging van rechtszaken rond rechtvaardige lonen. De huidige storm van kritiek werd aangewakkerd door Noma’s voormalig fermentatielabchef Jason Ignacio White. Het terugtrekken van diverse belangrijke sponsors, waaronder American Express en Blackbird, speelt ongetwijfeld ook een rol in Redzepi’s beslissing.
Tekst gaat verder onder post
Momentum gekeerd
Op 19 februari besteedden we al uitgebreid aandacht aan de kwestie in dit artikel. In slechts een maand tijd is het momentum voor Redzepi volledig gekeerd. Afgelopen weekend publiceerde de New York Times een uitgebreide analyse met gedetailleerde beschuldigingen over fysiek en mentaal geweld in de keuken, in de periode van 2009 tot 2017. De krant sprak met 35 (oud-)medewerkers en tekende hun anonieme getuigenissen op. De beschuldigingen zijn niet mals: van slaan en fysieke intimidatie tot publiek vernederen en dreigen met carrièreschade.
Verantwoording nemen
Het was overigens al langer bekend dat Redzepi zich in het verleden heeft misdragen als leider. Hij heeft eerder over zijn eigen gedrag gereflecteerd en daar publiekelijk ook excuses voor gemaakt, maar trekt nu dus de conclusie dat dit niet voldoende is. Zelf zegt hij daarover:
“Ik heb ernaar gestreefd een betere leider te zijn en Noma heeft in de loop der jaren grote stappen gezet om de cultuur te transformeren. Ik besef dat deze veranderingen het verleden niet goedmaken. Een verontschuldiging is niet genoeg; ik neem de verantwoordelijkheid voor mijn eigen daden."
“Na meer dan twintig jaar dit restaurant te hebben opgebouwd en geleid, heb ik besloten een stap terug te doen en onze buitengewone leiders de leiding te laten nemen in het volgende hoofdstuk van het restaurant. Ik heb ook mijn functie in het bestuur van MAD neergelegd, de non-profitorganisatie die ik in 2011 heb opgericht.”
Het is nog niet duidelijk of Redzepi wel eigenaar blijft van Noma. De pop-up in Los Angeles is woensdag volgens planning van start gegaan en wordt door het team ter plaatse voortgezet.
Kleinschalig protest met grote impact
Terwijl ‘klokkenluider’ White online ondertussen op tal van manieren in diskrediet wordt gebracht, laat hij zich vooralsnog door niets en niemand tegenhouden. Bij de opening van de pop-up in Los Angeles op woensdag mobiliseerde hij een kleinschalig protest nabij de pop-uplocatie. White organiseert het protest samen met nonprofit-organsatie One Fair Wage, die opkomt voor de financiële rechten van werknemers.
Bij de start van het protest las White een open brief voor, rechtstreeks gericht aan Redzepi, met daarin een lijst van eisen die mede is ondertekend door One Fair Wage. In de brief riep hij Redzepi op om zijn verantwoordelijkheid te nemen en schade te herstellen. De ondertekenaars van de brief stelden Redzepi een ultimatum om binnen 24 uur te reageren en akkoord te gaan met een gesprek om de eisen te bespreken. Als Redzepi hier niet op zou reageren, zouden de initiatiefnemers het protest verder ‘escaleren’, de media opzoeken en juridische stappen voorbereiden.
Sponsors trekken zich terug
Het artikel in de New York Times lijkt het kantelpunt te zijn geworden. Op maandag – daags na het gewraakte artikel – liet een woordvoerder nog weten dat de 16 weken durende pop-up door zou gaan zoals gepland. Op dinsdag werd echter bekend dat verschillende prominente sponsors van het evenement – waaronder American Express en Blackbird – hun steun intrekken en klanten restituties aanbieden.
In een reactie aan Eater Los Angeles laat Ben Leventhal, CEO van Blackbird, weten: “René heeft zelf toegegeven dat zijn gedrag in het verleden onacceptabel en afschuwelijk was. We kunnen ons niet beroepen op een verschil in tijdsgeest en beweringen over rehabilitatie wanneer dit soort zaken opnieuw aan het licht komen. Ongeacht de context is dit zeer problematisch gedrag.”
Volgens de LA Times reserveerde het bedrijf voor $100.000 aan tickets, exclusief voor haar klanten, voor de LA pop-up. Leventhal kondigde aan dat Blackbird klanten desgewenst hun geld terug zal geven en de opbrengst van de ticketverkoop doneert aan belangenorganisaties die opkomen voor de belangen van professionals in de branche. Ook klanten van American Express kunnen een refund voor gekochte tickets krijgen.
Lees ook Nederlandse topchef reageert op misstanden bij Noma door René Redzepi
Poging tot damage control vergroot crisis
Of het uiteindelijk een verschil had gemaakt, is de vraag, maar de onhandige pogingen tot damage control van het bedrijf ontketenden afgelopen weken een ongekende PR-crisis. Sinds White begin februari begon met het posten van nieuwe getuigenissen van wangedrag op zijn Instagram-account @microbes_vibes, is de reactie van Noma traag en ontoereikend geweest.
In eerste instantie hulden Redzepi en het PR-team zich in stilzwijgen. Na de snel groeiende onrust op social media ontvingen medewerkers de dwingende instructie om niet online te reageren en niet in te gaan op verzoeken van journalisten. In de weken erna deed de PR-afdeling verwoede pogingen om kritiek onder het tapijt te vegen. Kritische reacties op posts werden verwijderd, wat onder volgers leidde tot veel hoon en felle veroordelingen. Pas toen negeren geen optie meer was, werd er gereageerd, zo leek het. Ook het aangekondigde vertrek van Redzepi kwam pas op het moment dat het bedrijf commerciële en juridische gevolgen begon te ondervinden.
Groter dan Noma
Na eerdere golven van kritiek op Redzepi’s wangedrag en uitbuiting van medewerkers – in 2008, 2015 en recent nog in 2022 – waaide de storm telkens relatief snel weer over met minimale schade. Excuses werden gemaakt, verbetering beloofd en stappen gezet. Maar dit keer heeft de kritiek orkaankracht bereikt en lijkt de schade voor het instituut Noma en de persoon Redzepi aanzienlijk. Nu ook de belangrijke geldschieters hun conclusies trekken en zich terugtrekken uit samenwerkingen met Noma, is Redzepi als leider niet langer houdbaar.
Ondertussen is White vastbesloten om zijn kruistocht voor een ‘rechtvaardige sector’ voort te zetten. Noma is weliswaar de eerste, maar zeker niet de laatste. Hij wil het momentum gebruiken en belooft een beweging te starten die wereldwijd chefs ter verantwoording roept voor hun destructieve gedragingen. “Dit is pas het begin.”
Op een speciale website kunnen slachtoffers en getuigen – desgewenst anoniem – getuigenissen indienen.
Lees ook Moet Deense topchef verantwoordelijkheid nemen voor jarenlang wangedrag?