Hoe kun je als foodbedrijf verstandig omgaan met het gebruik van artificial intelligence?

AI biedt veel kansen en mogelijkheden voor ondernemers in food. Maar steeds vaker klinkt de vraag of het gebruik van AI wel duurzaam is. Food Inspiration sprak er over met Erik Mannens, onafhankelijk AI-expert en professor aan de Universiteit Gent en Universiteit Antwerpen. Samen met collega-wetenschappers zoekt hij naar manieren om AI te ontwikkelen waarbij minder data, minder energie en minder resources nodig zijn.

“Als we niet vanaf het begin prioriteit geven aan duurzaamheid in de ontwikkeling van artificial intelligence, lopen we het risico een technologie te ontketenen die meer kwaad dan goed kan doen.” Met die waarschuwing begint Erik Mannens zijn boek over duurzame AI, dat vorig jaar verscheen. Maar wat is duurzame AI precies? In zijn boek definieert Mannens duurzame AI langs twee assen:

1. Duurzaam voor de mens – de ethische kant
   Systemen moeten uitlegbaar zijn, vrij van vooroordelen (bias) en altijd ‘humans in the loop’ hebben. Dit wordt extra belangrijk bij de volgende generatie AI-toepassingen, zoals embodied en agentic AI – systemen die in opdracht van mensen zelfstandig taken gaan uitvoeren en beslissingen nemen. Daarbij wordt het belangrijker om achteraf te kunnen aantonen dat beslissingen niet zomaar autonoom door AI zijn genomen, maar dat mensen actief controle hebben uitgeoefend. Onder duurzaam voor de mens valt ook: het waarborgen van fundamentele rechten, privacy, non-discriminatie en het vermijden van manipulatie.

2. Duurzaam voor de planeet – het verantwoord omgaan met natuurlijke hulpbronnen
   “There is no planet B. Alle resources op aarde moeten zo goed mogelijk gebruikt worden”, zegt Mannens. Dat betekent oog voor water- en energieverbruik, maar ook voor hardware en software, die steeds meer naar elkaar toe bewegen. Nieuwe chips krijgen steeds vaker ingebouwde AI-functionaliteit, terwijl software nauwer samenwerkt met IoT-apparaten. De uitdaging is groot: het gaat om resources in het algemeen. Algoritmes en chips moeten de komende tien jaar minstens 50% minder energie en grondstoffen verbruiken. “Dat is haalbaar. Er bestaan al algoritmes die dit mogelijk maken, maar er is wel een mentaliteitsverandering nodig.”

AI als onderdeel van CSRD-rapportages

Mannens verwacht dat het een kwestie van tijd is dat bedrijven verplicht worden om aan te tonen hoe zij AI toepassen. “Een bedrijf dat kan laten zien dat het ethisch en duurzaam met AI werkt, heeft daarbij een competitief voordeel ten opzichte van de concurrentie. Daarvoor is AI governance essentieel.” Mannens wijst in dat kader ook op de CSRD-wetgeving die bedrijven verplicht CO₂-uitstoot te rapporteren. “Ook AI zal daarin in de toekomst meegenomen worden. Zodra bedrijven verplicht moeten rapporteren over hun AI-gebruik, worden ze met de neus op de feiten gedrukt. Ik verwacht dat veel CEO’s zullen schrikken van de cijfers.”

Lees ook

"Het is lastig om succesvol te zijn als je geen gebruik maakt van artificial intelligence"

Expert Steven van Belleghem vergelijkt AI met computer en telefoon

Hoopvolle toekomst

Hoewel duurzaamheid momenteel politiek minder momentum lijkt te hebben, is Mannens optimistisch: “Twee jaar geleden stond klimaat in Europa hoog op de agenda. Het Trump-effect heeft de mondiale vooruitgang vertraagd, maar bedrijven die inzetten op duurzaamheid presteren nu al beter. Gezien de demografische groei – tot 2080 groeit de wereldbevolking tot recordhoogte – móeten we ons voedselsysteem structureel verduurzamen om de wereldbevolking te kunnen voeden. AI gaat daar zeker bij helpen.”

"Op lange termijn loont duurzaamheid altijd"

Nederland heeft daarin volgens Mannens een pioniersrol te vervullen. “Dankzij ons ondernemerschap en inventiviteit zijn we in staat onze voedselproductie te verduurzamen en te optimaliseren: met betere gewassen, betere opbrengsten en met verwerkingsmethodes die veel minder milieubelastend zijn. Als we best practices weten door te trekken naar de hele sector, ben ik hoopvol. Op de lange termijn loont duurzaamheid altijd.” 

Lees ook

Joris Lohman: “Duurzaamheid is niet uit, het is alleen niet meer trendy”

Expert duurzame landbouw is blij dat hype rondom hoera-duurzaamheid voorbij is