Zijn versautomaten de toekomst van de boerderijwinkel?

Boerderijautomaten op het boerenerf zijn niet nieuw. Eierautomaten, melktaps en seizoensautomatieken voor aardbeien en asperges bestaan al jaren. Toch is er in de eerste weken na de opening van de nieuwe boerderijautomatiek De Bremberg in Etten-Leur van familie Van Dorst veel belangstelling. Van het publiek én van collegaboeren die het concept interessant vinden. Is dit de toekomst van de boerderijwinkel?

Foodheld van 2023

Ivar van Dorst timmerde met zijn kleinschalige biologische tuin- en akkerbouwbedrijf Ekoto succesvol aan de weg. Hij experimenteerde er onder meer met nieuwe teeltmethoden, inheemse gewassen en strokenteelt. Hij werd door de vakjury van Food100 in 2023 zelfs uitgeroepen tot een van de drie ‘foodhelden’ onder de 35, een bekroning en geuzennaam voor voedselveranderaars die impact maken in de voedselketen.

Twee jaar geleden kwam Van Dorst ongelukkig ten val, waardoor hij zelf niet langer kan meewerken op de boerderij. Zijn ouders namen een deel van de boerderij en de boerderijwinkel van hem over. Op termijn hoopt zijn jongere broer het bedrijf voort te zetten. Van Dorst houdt zich tegenwoordig vooral bezig met het opzetten van nieuwe initiatieven en onderzoekt, organiseert en faciliteert in de opstartfase.

Inspiratie van over de hele wereld

De afgelopen anderhalf jaar reisde Van Dorst dankzij een scholarship de wereld over om bij, met en van andere bedrijven te leren over het snijvlak van voeding, productie en duurzaamheid. “Ik heb ontzettend veel boerderijwinkels bezocht en boeren gesproken. Van Nieuw-Zeeland en de Filipijnen tot Californië en Engeland.” Zijn onderzoeksthema: hoe kunnen we de afzet van duurzame producten leuker en aantrekkelijker maken? 

Met zijn bedrijf Ekoto richtte Van Dorst zich afgelopen jaren sterk op transparantie en duurzaamheid. “Dat liep goed, maar voor maar weinig mensen is duurzaamheid de doorslaggevende factor bij het boodschappen doen. Terwijl als we focussen op ‘wat is lekker?’ of ‘wat is nou heel leuk?’, dat van nature veel meer aanspreekt.” Daar wil Van Dorst zich de komende tijd mee bezighouden: concepten die duurzaam eten leuk, lekker en aantrekkelijk maken. Zijn automatenproject sluit daar goed op aan.

Van 3 naar 105 uur per week

Veel boeren worstelen met het rendabel krijgen van hun boerderijwinkel. Want hoe romantisch het ook lijkt om de consument naar je erf te halen, boeren halen er ook veel werk mee op de nek. Tegelijkertijd zijn ze nooit in staat om consumenten dezelfde service en het gemak te bieden die ze gewend zijn van de supermarkt. 

Na zijn val namen de ouders van Van Dorst de groenteteelt, de boerderijwinkel en de groenteabonnementen over. Maar juist de winkel bleek veel werk, met name door alle communicatie en coördinatie eromheen. “We zijn meer tijd bezig om alle producten aan de man te brengen dan met het telen zelf.”

Zo ontstond het idee voor een automaat. “Dit leek een uitkomst. Want nu kunnen we niet maar een paar uur, maar ‘bijna altijd’ open zijn: van 7.00 tot 22.00 uur, zeven dagen per week. Eerst waren we drie uur in de week open en nu 105. Dat is gigantisch.”

“Wat we wilden, is één systeem verzinnen dat ten dienste staat van de consument én van de boerderij. Zodat wij ons niet de hele tijd in bochten hoeven te wringen om iedereen te proberen te voorzien.” Met de automaat ontstaat volgens hem aan beide kanten meer flexibiliteit. “De consument kan op elk moment van de dag bedenken: ik wil boodschappen doen.”

Een bestemming

De boerderijautomaat van Van Dorst bevindt zich op het boerenland tussen Etten-Leur en Breda. “Veel mensen die hier nu voor het eerst komen zeggen: ‘Oh, ik woon hier om de hoek.’” De automaat is nu een maand operationeel en tot nu toe mag Van Dorst niet klagen. Promoties in de Etten-Leur City App en Breda City App zorgden voor lokale bekendheid. “Tegelijkertijd zijn we alles nog een beetje aan het finetunen, dus het hoeft ook niet meteen volle bak.”

Volgens Van Dorst spreekt vooral de winkelervaring mensen aan. “Het is de tegenovergestelde winkelexperience van wanneer je naar de supermarkt gaat. Daar is het druk, moet je zoeken naar een parkeerplaats en hannesen met je boodschappen. Hier zet je je auto of fiets voor de deur, midden in het groen. Je loopt rustig naar binnen en negen van de tien keer kom je niemand tegen. Je hoeft je niet opgejaagd te voelen, ook niet als je niks wilt kopen.”

Tot nu toe onderscheidt Van Dorst grofweg drie typen klanten: 

• Mensen die op de boerderij hun weekboodschappen aan groente en fruit doen en hun aankopen aanpassen aan het seizoen. 

• Passanten die spontaan komen aanwaaien en vertrekken met bijvoorbeeld een drankje of een bakje vers fruit. 

• Gerichte kopers die heel specifiek iets komen halen. Veel ouderen komen bijvoorbeeld sperziebonen of een bloemkool halen. Of eitjes. 

Drie temperatuurzones

Het assortiment in de automaat is verdeeld over drie temperatuurzones: ambient, gekoeld en diepvries. Onder ambient vallen niet-gekoelde producten zoals eieren, uien, aardappelen en hardfruit, maar ook ontbijtgranen en thee. In het gekoelde gedeelte liggen onder meer verse groenten, zachtfruit en sapjes. In de diepvries ligt vlees, en binnenkort boerderij-ijs. Het dichte paneel van de vriesautomaat wordt binnenkort vervangen door een glazen exemplaar, zodat klanten kunnen zien wat erin zit.

In het begin liep Van Dorst nog tegen de nodige technische problemen aan. “Tot gisteren spuwde de vleesautomaat vier stuks vlees uit als je één stuk vlees kocht. Dat is natuurlijk funest voor de marge, dus dat moesten we oplossen.” Vooralsnog is er geen boerderijzuivel zoals melk, yoghurt of kaas verkrijgbaar. Van Dorst kijkt daar wel naar. “Hoewel ik dat eigenlijk niet hardop moet zeggen, want we zijn pas net gestart...”

De lockers presenteren producten volgens hem mooi, maar ieder vakje biedt ruimte voor slechts één product. Een gekoelde variant van de pushautomaat die nu voor het vlees wordt gebruikt, zou uitkomst kunnen bieden. Daarin zouden bijvoorbeeld dozen eieren, bakjes aardbeien, doosjes thee, flesjes sap en mogelijk ook zuivel of kaas achter elkaar geplaatst kunnen worden. “Dat is veel praktischer en efficiënter voor alles met een standaard verpakkingsvorm en -eenheid. Met nog één extra kast – hij lacht: ik mag dat niet te vroeg zeggen – zouden we heel veel schapruimte vrijmaken in de lockers voor producten die unieker zijn qua vorm.”

Assortiment finetunen

Welke producten uiteindelijk blijven, moet de komende tijd blijken. Producten die al geteeld zijn of in de grond staan, blijven voorlopig in het assortiment. “Maar als we zien dat iets niet hard genoeg loopt, gaan we het assortiment en misschien zelfs het hele teeltplan aanpassen. Zo kunnen we ruimte creëren voor andere producten of meer voorraad hebben van hardlopers.”

Bij die keuzes spelen buikgevoel en klantfeedback, maar ook data, een rol. Dankzij de automatisering krijgt het bedrijf nu veel meer verkoopdata tot zijn beschikking. “We kunnen precies zien wanneer en hoeveel stuks van een bepaald producttype zijn verkocht.” Zo liggen paprika’s momenteel per één, twee en drie stuks in de automaat. “Als we zien dat bijna iedereen kiest voor één of twee stuks, dan gaan die met drie stuks eruit. Dat zijn allemaal kleine testjes die je doorlopend aan het uitvoeren bent.”

Lokaal businessmodel

De eerste belangstelling van andere boeren is er inmiddels ook. Van Dorst kreeg al twee aanvragen uit de buurt. Het is dus niet ondenkbaar dat Van Dorst straks meerdere automaten in de regio gaat bevoorraden. Daarmee kan hij meer schaal creëren, zowel voor de eigen teelt als voor de partners met wie wordt samengewerkt. “Nu halen we bijvoorbeeld ijsbergsla bij een lokale boer. Die rijdt soms heen en weer voor één kistje. Dat doet hij omdat we bevriend zijn, maar dat kan natuurlijk niet uit. Als je straks drie vestigingen hebt, wordt het volume toch net iets interessanter.”