Eind 2025 presenteerde de wetenschappelijke EAT-Lancet Commission, een samenwerkingsverband van meer dan zestig experts, haar nieuwste richtlijnen voor een toekomstbestendig voedselsysteem. Daarmee bouwt de commissie voort op het invloedrijke rapport uit 2019, waarin het ‘planetary health-dieet’ werd geïntroduceerd. Opnieuw staat een voedingspatroon centraal dat goed is voor zowel mens als planeet, en dat ook sociale rechtvaardigheid meeneemt. Tegelijkertijd klinkt in de Verenigde Staten een heel ander geluid. De regering Trump presenteerde deze week nieuwe voedselrichtlijnen waarin vlees en zuivel juist een prominente rol spelen, zonder stil te staan bij de gevolgen voor klimaat en milieu.
Het contrast tussen de twee adviezen kan in dat opzicht haast niet groter zijn. Waar de Amerikaanse richtlijnen primair focussen op het beschermen van de eigen voedselindustrie en met geen woord reppen over klimaatimpact of sociale ongelijkheid, kiest de EAT-Lancet Commission nadrukkelijk een ander pad. In hun nieuwe advies zoeken zij expliciet de balans tussen gezondheid, duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid.
Nieuwe Amerikaanse richtlijn: Eat real food
In de introductie van de nieuwe Amerikaanse voedselrichtlijnen staat: “We are realigning our food system to support American farmers, ranchers, and companies who grow and produce real food – and the Trump administration is working to ensure all families can afford it.” Vrij vertaald: we richten ons voedselsysteem opnieuw in om Amerikaanse boeren, veehouders en bedrijven te steunen die 'echt voedsel' telen en produceren – en de regering Trump zet zich ervoor in dat alle gezinnen dit kunnen betalen.”
Een klassiek voorbeeld van het America first-beleid van de Trump-regering. Het had overigens nog ingrijpender kunnen uitpakken: de ideeën over ‘gezond eten’ van gezondheidsminister Robert F. Kennedy Jr. zijn op onderdelen aanzienlijk radicaler.
Positief is dat de richtlijn expliciet inzet op ‘real food’, wat zich laat vertalen als puur en minder bewerkt: weg van ultrabewerkt voedsel en toegevoegde suikers. Ironisch genoeg zou de gezondheid van veel Amerikanen daadwerkelijk verbeteren als zij zouden eten volgens deze nieuwe voedselpiramide. De grote winnaars zijn echter zonder twijfel de vlees- en zuivelindustrie. Hun lobby deed effectief haar werk.
Planetary Health Diet 2.0
Het Planetary Health Diet is een hoofdzakelijk plant-forward voedingspatroon, met optioneel beperkte hoeveelheden dierlijke voedingsmiddelen en beperkte hoeveelheden toegevoegde suikers, verzadigde vetten en zout. Het dieet adviseert onder meer dagelijks 3 tot 4 porties volkorenproducten en één portie noten en peulvruchten en daarnaast hooguit één keer per week een bescheiden portie rood vlees.
De grafiek laat zien hoe dit voorgestelde dieetpatroon zich verhoudt tot de werkelijke eetgewoonten in Europa, gebaseerd op een volwassene met een energie-inname van 2.400 calorieën per dag.
Als iedereen op de planeet het Planetary Health Diet zou volgen, zou dat jaarlijks 11 tot 15 miljoen vermijdbare vroegtijdige sterfgevallen schelen.
11 tot 15 miljoen vermijdbare sterfgevallen
De Commissie laat zien dat rechtvaardige voedselsystemen essentieel zijn voor betere gezondheid en sociale ontwikkeling. Volgens het rapport verdient bijna een derde van de werknemers in onze voedselsystemen minder dan een leefbaar loon. Tegelijkertijd is de rijkste 30% van de wereldbevolking verantwoordelijk voor meer dan 70% van de milieueffecten die verband houden met voedselproductie en -consumptie. Ondanks het feit dat er wereldwijd voldoende calorieën beschikbaar zijn, lijden nog altijd meer dan 1 miljard mensen aan ondervoeding.
Het EAT-Lancet-rapport schetst duidelijke gezondheidsvoordelen: als iedereen wereldwijd dit dieet zou volgen, zouden jaarlijks 11 tot 15 miljoen vroegtijdige sterfgevallen kunnen worden voorkomen. Dit komt vooral door een lager risico op chronische aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en bepaalde vormen van kanker. Een voedingspatroon met meer groenten en fruit en minder dierlijke producten draagt bij aan een lagere algemene sterfte en een betere algehele gezondheid.
Ook de planeet profiteert. De uitstoot van broeikasgassen door voedselproductie zou met 15 tot 20% dalen ten opzichte van 2020. Door een verschuiving van vleesproductie naar de teelt van fruit, groenten en noten neemt de druk op landgebruik, waterbronnen en biodiversiteit af.
De rijkste 30% van de wereldbevolking is verantwoordelijk voor meer dan 70% van de milieueffecten die samenhangen met voedsel.
EAT-Lancet 2025: acht mogelijke oplossingen
De EAT-Lancet Commission is een internationale wetenschappelijke commissie waarin 60 experts op het gebied van voeding, klimaat, landbouw, economie en volksgezondheid samenwerken. Het doel is een voedingspatroon te definiëren dat zowel gezond is voor mensen als duurzaam voor de planeet, en te laten zien welke systeemveranderingen daarvoor nodig zijn.
Om de vraag ‘Hoe kunnen we op duurzame wijze 10 miljard monden voeden in 2050?’ te beantwoorden, publiceerde de commissie begin 2019 haar eerste rapport. In hun nieuwe publicatie – gebaseerd op de laatste stand van de wetenschap – schetst de commissie 8 oplossingsrichtingen en 23 concrete acties die gezondheid, milieu en rechtvaardigheid met elkaar verbinden:
-
Bescherm en bevorder traditionele gezonde voedingspatronen
-
Creëer toegankelijke en betaalbare voedselomgevingen die de vraag naar gezonde voeding vergroten
-
Implementeer duurzame productiemethodes die koolstof opslaan, leefgebieden creëren en de waterkwaliteit en -beschikbaarheid verbeteren
-
Stop met het vernietigen en aantasten van intacte ecosystemen voor landbouwdoeleinden
-
Verminder voedselverlies en -verspilling
-
Waarborg fatsoenlijke arbeidsomstandigheden in het hele voedselsysteem
-
Zorg voor een betekenisvolle stem en vertegenwoordiging van alle werknemers in voedselsystemen
-
Houd rekening met kwetsbare groepen en bescherm hun belangen.
Hoe kook je duurzaam voor mens en planeet?
Chef-koks en de foodservice-industrie spelen een sleutelrol in de transitie naar een duurzamer voedselsysteem. Zij beïnvloeden wat mensen buitenshuis eten, maar ook wat zij thuis bereiden. Daarnaast vormen zij een belangrijke economische factor: via hun inkoopkeuzes beïnvloeden zij ook hoe en wat er in de landbouw wordt geproduceerd. Food Inspiration's redacteur Sheila Struyck vat de invloed samen in zes aandachtspunten:
-
Hoofdrol voor planten: zet plantaardige producten centraal op het bord en serveer ze als hoofdgerecht. Gebruik kleinere hoeveelheden verantwoord geproduceerd vlees en zuivel als bijgerecht en maak plantaardig de standaard optie.
-
Laat gasten kennismaken: ontwikkel onweerstaanbare gerechten met (nog) onbekende granen en peulvruchten om gasten te verleiden deze ook thuis te gebruiken. Volgens transitiekundige Anna-Louisa Peeters kan de horeca helpen bij het doorbreken van neofobie – de afkeer van onbekende ingrediënten en smaken – omdat mensen buitenshuis makkelijker iets nieuws proberen.”
-
Lokaal en in het seizoen: werk met lokale seizoensingrediënten en geef deze een culinaire twist om ze aantrekkelijk te maken voor een breed publiek.
-
Gebruik je koopkracht: maak richting producenten en leveranciers duidelijk welke uitgangspunten je hanteert. Geef aan hoe je wilt dat producten worden geteeld, gemaakt, gevangen of gekweekt en zet zo jouw koopkracht in om de marktvraag te beïnvloeden.
-
Fair trade: eis transparantie in de keten en zorg ervoor dat je zeker weet dat – voor de producten die jij inkoopt – iedereen eerlijk wordt betaald en behandeld, dichtbij én ver weg.
-
Zero-waste: hanteer een nultolerantiebeleid ten aanzien van voedselverspilling: In de keuken, op het bord, én bij verpakkingen. Stel ook hier duidelijke eisen aan leveranciers.
Lees ook
Promotieonderzoek beschrijft 12 oplossingen voor een meer plantaardig eetpatroon