Kweekvlees... het is niet eens op de markt, maar het is al een beladen en veel besproken onderwerp. Toen ik onlangs op LinkedIn deze korte column over het onderwerp plaatste, volgden tientallen reacties. Zowel positief als negatief. Waar komt al die kweekvleesliefde en -haat vandaan? En hoe ver zijn we überhaupt met de ontwikkeling van gecultiveerd vlees? Een update over de stand van zaken en een pleidooi van voorstanders, zoals Rutger Bregman, en tegenstanders, zoals Jonathan Zandbergen.
Wat is kweekvlees?
Bij kweekvlees, ook wel gecultiveerd vlees genoemd, worden dierlijke cellen vermenigvuldigd in een laboratorium. Daarvoor worden een aantal stamcellen uit een dier gehaald zonder dat het dier gedood hoeft te worden. Door deze cellen in een voedingsrijke vloeistof te plaatsen, delen de cellen zich en groeien ze uit tot een stukje vlees. Op deze manier is het theoretisch mogelijk om op basis van een paar stamcellen honderden kilo’s kweekvlees te produceren.
Nederlandse pionier: Mosa Meat
Wereldwijd zijn er zo’n 150 bedrijven actief in de productie van kweekvlees. Een van de eerste en bekendste pioniers komt uit Nederland: Mosa Meat. Het bedrijf begon in 2000 als onderzoeksproject dat aanvankelijk werd gefinancierd vanuit de Nederlandse overheid. De Universiteit van Maastricht nam in 2009 het project over. De Maastrichtse hoogleraar vasculaire fysiologie Mark Post en zijn team werkten verder aan de innovatie en presenteerden in 2013 's werelds eerste kweekvleesburger. Het prijskaartje van een zo’n burger: €300.000,-. Het doel werd een product op de markt brengen dat bij hogere productieaantallen op prijs zou kunnen concurreren met supermarktvlees. Sindsdien zijn er miljoenen euro’s geïnvesteerd, door onder andere Just Eat Takeaway en acteur en milieuactivist Leonardo DiCaprio. Topkok Hans van Wolde is lid van het productontwikkelteam.
Eerste kweekvleesboerderij ter wereld
Er wordt nog meer geïnnoveerd in ons land: in Schipluiden verrijst de eerste kweekvleesboerderij ter wereld. Hier bouwt melkveehouder Corné van Leeuwen een kweekvleesproductiebedrijf op het erf van zijn melkveehouderij. Van Leeuwen blijft boer, maar breidt zijn activiteiten uit met het kweken van vlees uit dierlijke cellen in een bioreactor. Voor het kweken van vlees heeft hij 95% minder landverbruik dan bij de reguliere productiewijze. Provincie Zuid-Holland ondersteunt het project met een investering.
Verboden om te eten in Europa
Wereldwijd is kweekvlees vooralsnog alleen in Singapore, sommige staten van Amerika, Hongkong en Nieuw Zeeland goedgekeurd als voedingsmiddel. In die landen mag het dus gegeten en verkocht worden. In Nederland is het eten van kweekvlees verboden, net als in de rest van de Europese Unie. De overheid heeft nog geen officiële goedkeuring gegeven om het product op de markt te brengen en te verkopen. Er lopen gesprekken met de Europese autoriteiten. Maar hoewel er in 2024 een verzoek tot goedkeuring van kweekvlees is ingediend door Nederlandse kweekvleesproducenten, verwachten experts dat het nog jaren zal duren voordat kweekvlees op grote schaal in de supermarkten zal liggen.
Proeverij met Ron Blaauw
Wel mogen er, onder strikte voorwaarden en enkel voor R&D-redenen, proeverijen georganiseerd worden. In april 2024 vond in Nederland zo’n proeverij plaats. Sterrenkok Ron Blaauw en prins Constantijn proefden een kweekworstje gemaakt door het bedrijf Meatable. Blaauw was positief verrast over de smaak en textuur van het gekweekte worstje. Hij noemde het ‘oprecht heel lekker’.
Ook Ira van Eelen was onderdeel van het testpanel. Ze is de dochter van kweekvleespionier Willem van Eelen en speelt in Nederland een sleutelrol in de kweekvleesindustrie, als voorvechter van de innovatie. Al jaren zet zij zich, in navolging van haar vader, in voor de acceptatie van kweekvlees als duurzaam en diervriendelijk alternatief.
De voors en de tegens
Voorstanders zien veel potentie in de gecultiveerde manier van vleesproductie. Als kweekvlees op grote schaal geproduceerd wordt, is het namelijk een oplossing die milieuvriendelijker en – op termijn – ook goedkoper is dan de huidige manier van vlees produceren. De productie van kweekvlees levert namelijk minder uitstoot van broeikasgassen op en er is minder land en water nodig dan voor dezelfde hoeveel vlees als die geproduceerd zou worden in de bio-industrie. Doordat het kweken van vlees een efficiënte manier is van vlees maken, kan het een manier zijn om aan de groeiende wereldwijde vraag naar vlees te voldoen. Bovendien is er minder dierenleed, omdat je voor kweekvlees geen dieren hoeft te doden.
Rutger Bregman is voor
In een interview met Food Inspiration gaf filosoof en ‘wereldverbeteraar’ Rutger Bregman aan dat kweekvlees vanwege bovenstaande redenen een interessant alternatief kan zijn voor de bio-industrie. In zijn boek ‘Morele ambitie’ beredeneert hij dat de bio-industrie misdadig en catastrofaal is.
Bregman: “We eten veel te veel dieren. Dat leidt tot enorme hoeveelheden CO2-uitstoot en vergt een immense hoeveelheid land: de veeteelt slokt wereldwijd meer dan een derde van al het bruikbare land op. En belangrijker nog: de manier waarop we in de bio-industrie met dieren omgaan is ronduit vreselijk. 99% van de varkens komt nooit buiten, behalve als ze op transport gaan. Miljarden vleeskuikens worden kreupel terwijl ze eigenlijk nog baby’s zijn, omdat ze zijn doorgefokt om zo snel mogelijk te groeien. Ga zo maar door…”
Lees ook Rutger Bregman wil niet alleen dat mensen deugen, maar ook dat ze goed doen
Tegenstanders vinden deze manier van voedsel produceren echter te ver gaan. Het is volgens hen nep, het is ultra processed food en de lange termijn gezondheidseffecten van een stukje vlees uit het lab zouden nog onbekend zijn. Daarnaast vinden sommigen dat we voor God gaan spelen als we in een lab zelf vlees gaan maken. De ethische vraag is of we dat moeten willen. Ook luidt een veel gehoord tegengeluid: ‘eet echt vlees, of eet geen vlees, maar niet van die bewerkte troep’.
Jonathan Zandbergen is tegen
Jonathan Zandbergen is zo’n tegenstander. De chef en mede-eigenaar van restaurant Wild Atelier reageerde op de post op LinkedIn: “Ik zou zo graag willen dat onze overheid hier een grens trekt. Door kweekvlees goed te keuren verliezen we totaal de verbinding met de natuur. Ik maak me echt zorgen over de kwaliteit van ons eten. Bewerkt voedsel leidt ons steeds verder van puur en voedzaam eten vandaan. Dat raakt me diep als chef. Als ik er iets tegen kan doen, dan grijp ik die kans met beide handen aan. Maar voor nu kan ik enkel mijn mening geven in de hoop dat meer mensen zich bewust worden van deze catastrofe.”
Lees ook “Wij zijn het duurzaamste vleesrestaurant van Nederland”
Desgevraagd geeft de chef aan dat hij vooral fan is van ‘echt’ eten, waar niet mee geknoeid is. Vlees afkomstig uit de bio-industrie is wat hem betreft overigens net zo slecht als kweekvlees. “Beide producten komen niet uit de natuur, het is onnatuurlijk en daardoor in mijn ogen per definitie ongezond.”
Wel proeven, niet zelf kopen, behalve als het goedkoop is
De Universiteit van Turijn deed in 2023 onderzoek naar de publieke opinie omtrent kweekvlees in Italië, Frankrijk en Nederland. In alle drie de landen is het eten van kweekvlees verboden en dus nog niet op de markt. Uit het onderzoek bleek dat het merendeel van de consumenten er wel voor open staat om kweekvlees te proeven als het op de markt zou komen, maar het niet zelf zou kopen. Een van de belangrijkste redenen daarvoor is dat ze kweekvlees zien als een ‘nep’ product en liever natuurlijke voedingsproducten kopen. Dezelfde groep respondenten gaf aan dat ze vlees uit de bio-industrie ook niet zien als een ‘echt’ stukje vlees, maar dat ze dat wel kopen vanwege de relatief lage prijs. De onderzoekers verwachten daarom dan ook dat deze groep consumenten ook kweekvlees zou kopen als het in de supermarkt beschikbaar zou zijn en als het goedkoper zou zijn dan andere vleesproducten.
‘Kweekvlees’ geen goede naam
Over een ding zijn de voor- en tegenstanders het met elkaar eens: de term ‘kweekvlees’ is niet best. Het klinkt volgens vrijwel iedereen ‘vies’ en ‘nep’. Mocht het gecultiveerde vlees in de toekomst in Nederland op de markt komen, zouden producenten er dus goed aan doen om eerst na te denken over hoe ze dit veelbesproken product in de markt gaan zetten, om op die manier meer kans van slagen te hebben.
Lees ook Welke innovaties zien we in de dierlijke sector?