Nederland is verdeeld als het gaat om het geven van fooien in de horeca. Door stijgende horecaprijzen zijn gasten kritischer bij het geven van een tip. Uit recent onderzoek van kassa- en betaalplatform Lightspeed blijkt dat ruim een derde van de Nederlandse restaurantbezoekers vindt dat fooien helemaal moeten verdwijnen. Een kleine 20% geeft juist de voorkeur aan hogere menuprijzen, zodat fooi overbodig wordt. Hoe verandert het fooi-gedrag van de Nederlandse gast en hoe kan je het geven van een fooi stimuleren?

Lightspeed voerde het onderzoek uit onder ruim 1.000 Nederlandse restaurantbezoekers. Daaruit blijkt dat:

  • 36% van de restaurantbezoekers wil dat fooien worden afgeschaft 

  • 34% wil dat het geven van fooien blijft bestaan. 

  • 19% staat positief tegenover afschaffing van fooi, in ruil voor een hogere menuprijs. 47% wijst dit af.

Het onderzoek laat zien dat het geven van fooien onder druk staat. De Nederlandse horecagast geeft steeds vaker een lagere, of geen fooi. Belangrijke redenen zijn inflatie en ongemak bij betaalterminals die standaard fooikeuzes tonen.

Fooi in de horeca:

  • 44% geeft altijd fooi

  • 37% geeft 5 tot 10% fooi

  • 33% geeft 1 tot 5% fooi

  • 16% geeft geen fooi

  • Fooien boven de 15% zijn zeldzaam

Fooi in fine dining-restaurants

In fine dining-restaurants geven Nederlandse gasten doorgaans 10% fooi van de rekening als blijk van waardering bij goede service. In de Verenigde Staten wordt bij full‑service restaurants (inclusief fine dining-zaken) over het algemeen 15 tot 20% fooi gegeven. De tip is daar al eeuwenlang gemeengoed onder consumenten en een flexibel onderdeel van het salaris van servicemedewerkers. Hoewel de lage minimumlonen in de VS stijgen, is de tip nog steeds een onmisbaar onderdeel van het horecasalaris.

Serviceniveau bepaalt hoogte van de fooi

Radar publiceerde in oktober 2024 eveneens een onderzoek naar het fooi-gedrag van Nederlanders, waaraan 5.706 mensen deelnamen. Daaruit bleek dat 40% bijna altijd fooi geeft. De grootste groep laat de hoeveelheid fooi afhangen van de klantvriendelijkheid en de ervaring bij de horecagelegenheid. In dit onderzoek geeft 14% nooit fooi, fijne ervaring of niet. Volgens deze groep ontvangen horecamedewerkers, net als werknemers in andere sectoren, gewoon salaris voor hun werk, waardoor fooi als overbodig wordt ervaren. 

Extra fooi stimuleren

Wie in de horeca meer fooi wil stimuleren, kan met kleine, doordachte gebaren veel bereiken. Zo blijkt uit eerder onderzoek van het voormalige Consumatics, een bedrijf dat onbewust gedrag in beeld brengt door middel van wetenschappelijke onderzoeken, dat gasten extra bereid zijn een fooi achter te laten wanneer ze kleine extraatjes krijgen, zoals meerdere pepermuntjes op een schaaltje. Onderzoek laat tevens zien dat zowel rode lippenstift bij vrouwelijke medewerkers als rode kleding zorgt voor meer fooi. Ook een persoonlijk tintje doet wonderen: een handgetekende smiley op de bon kan de beleving direct verhogen. De wijze van contact maken speelt hierbij eveneens een rol; wie gasten op gelijke hoogte benadert, bijvoorbeeld door even aan tafel te knielen, maakt de interactie heel persoonlijk. 

Fooi per gelegenheid

Ook het type gelegenheid beïnvloedt de verwachting, meldt Lightspeed in zijn onderzoek. Maaltijdbezorgers krijgen vaker fooi (33%), koffiebars en theesalons minder (23%), aan de bar geeft 11% van de gasten fooi en 8% doet dit wanneer sprake is van zelfbediening. 

Na het splitsen van de rekening

Het splitsen van de rekening vormt voor veel gasten een drempel om fooi te geven. Een derde (32%) zegt weleens geen of minder fooi te hebben gegeven, omdat het verdelen van de rekening het geven van fooi onnodig ingewikkeld maakt. 

Foto gecreëerd door AI

Betaalterminals met standaard fooi-keuzes

Daarnaast voelen sommige gasten zich ongemakkelijk door betaalterminals die standaard fooikeuzes tonen, al is dit percentage vergeleken met 2024 gedaald. 31% voelt zich  onder druk gezet om een bepaald percentage te kiezen, terwijl 39% fooi-suggesties vorig jaar te dwingend vond.

Food Inspiration Hans Steenbergen schreef eerder over de betaalterminals die standaard fooikeuzes tonen. Kees Hensen van de Horeca Inspiratie Maatschappij (H.I.M), voerde het systeem in bij restaurant Ruimzicht in Doetinchem, The Church in Arnhem en LEV foodbar. De gast krijgt bij het pinnen de mogelijkheid om een fooi te pinnen met een keuze van 1%, 2% of 5%. Hensen meldt dat sinds de invoering de standaard fooikeuzes een stuk hoger liggen. “Op een ongedwongen manier geven gasten makkelijker fooi."

Lees ook

Standaard fooienpercentage bij pinnen is goed idee

Maar ga Amerika niet achterna

Ervaring met voorgeprogrammeerde tipkeuze

Marlon Natrop is samen met Hensen mede-eigenaar van LEV Foodbar. Over haar ervaringen met de voorgeprogrammeerde tipkeuze zegt ze: “De meeste gasten reageren positief. Ze vinden het makkelijker. We hebben zelfs de vraag gekregen waarom er niet een hoger percentage op zit.”

Maar soms is het ook ongemakkelijk. Natrop: “Sporadisch zijn er gasten die in de stress schieten omdat ze het gevoel hebben dat ze moeten kiezen en ze niet weten wat te kiezen. We proberen die ongemakkelijke momenten te voorkomen door vooraf te vertellen dat er een fooi-optie bij het pinnen verschijnt. Als gasten geen fooi willen geven kunnen ze op de knop ‘Doorgaan’ drukken. Het is voor ons ook een kwestie van aanvoelen. We willen voorkomen dat het voor de gast een ongemakkelijk afscheid wordt.”

"De tip-optie kan onhandig zijn bij het afrekenen van alleen een kop koffie. “Dan drukken we zelf op ‘doorgaan’ om een ongemakkelijke situatie te voorkomen"

Door de fooi-optie worden gasten zich bewuster van het belang van een fooi, merkt Natrop op. “Het gebeurt namelijk ook regelmatig dat gasten hun pas of telefoon op het pinapparaat leggen zonder naar het bedrag te kijken. Dan vergeten ze fooi te geven en zeggen ze: ‘oeps, de volgende keer beter’. Dat voorkom je hiermee.” 

De tip-optie kan onhandig zijn bij het afrekenen van alleen een kop koffie. “Dan drukken we zelf op ‘doorgaan’ om een ongemakkelijke situatie te voorkomen. Dat is ook een kwestie van aanvoelen.” 

Fooi geven moet vrijwillig blijven

Branchevereniging Koninklijke Horeca Nederland meldt dat ze steeds vaker vragen krijgt over de vooraf ingestelde keuzemogelijkheden op de pinautomaat, omdat de gast zich soms verplicht voelt tot het geven van fooi. Hierover zegt KHN dat fooien volgens de Nederlandse wet- en regelgeving altijd vrijwillig zijn. “Ze zijn niet bedoeld als vervanging van loon of als verplichte toeslag om de omzet te verhogen. Er is een duidelijke behoefte om het geven van fooien te stimuleren, zeker nu contant betalen afneemt. En dus begrijpen we dat je als ondernemer het fooi geven eenvoudiger wilt maken. Toch is het belangrijk dat je altijd een optie aanbiedt, waarbij je gasten geen fooi hoeven te geven. Het is prima om het aan te moedigen of standaardopties voor te stellen, zolang er maar sprake blijft van vrijwilligheid.”